آموزش مسائل جنسی به کودکان اوتیسم; نوجوانی یک دوره‌ گذار، از سنین کودکی به بزرگسالی است؛ در این دوران تغییرات رفتار‌های جنسی، جسمی، روانی و اجتماعی رخ می‌دهد. دوره نوجوانی، از سنین 11 تا 18 سال طول می‌کشد، و فرد در این دوران، تغییرات رفتارهای جنسی و بلوغ را تجربه می‌کند.

در نوجوانی بلوغ همراه با تغییراتی در بدن، بلوغ جنسی، شکل‌گیری تفکر انتقادی، و تغییراتی در خلق‌وخو نوجوان است. یکی از ویژگی های مهّم، در این دوران آن است، که فرد تلاش می‌کند، تا هویّت خود را به دست آورد.

جنبه‌های روانی در این دوره ، همراه با رشدِ جنسی، که با ترشح هورمون‌ها و رشدِ سیستم تولیدمثل در بدن همراه است، رشد میکند، و نوجوان با دو وظیفه اصلی: دستیابی به استقلال، و آزادی از والدین خود، و به‌دست‌آوردن هویّت مستقل، و رشد شخصی روبه‌رو می‌شود. ما در این مقاله، نگاهی کوتاه به جنبه‌های رشد جنسی، و بلوغ در سنین مختلف، و قبل از دوران نوجوانی داریم، و به‌طور مختصر، توضیحاتی درباره‌ی چالش‌ها، و مشکلات جنسی، در این دوران، در کودکان اوتیسم ارائه خواهیم داد.

مطلب پیشنهادی: آموزش مسائل خصوصی به کودکان اوتیسم; راهکارهای درک فضاهای خصوصی و عمومی

آموزش مسائل جنسی به کودکان اوتیسم

نوجوانی دورانی سرشار از تجربیات، و احساسات ناپایدار است؛ به همین دلیل فرد، برای سازگاری با این شرایط، نیاز به حمایت دارد. این مرحله رشد بسیار مهّم است، که فرد آموزش ببیند، تا بتواند خودش را با شرایط جدید سازگار کند. توجه به این نکته ضروری است، که در این دوران نقش والدین بسیار کلیدی است؛ در این دوره، کودک بایستی درباره رفتارهای جنسی آموزش ببیند، و بایدها و نبایدهای مرتبط با رفتارهای جنسی را بیاموزند.

هویّت جنسی و دوران بلوغ

کنجکاوی‌های جنسی، و فانتزی‌های جنسی، در این دوران باعث می‌شود، که فرد از بزرگسالان خود الگو بگیرد، و تقلید کند. علاوه بر این‌ها، تغییرات دوران بلوغ، سبب ایجاد تفاوت در نحوه فکرکردن، تعارضات بین‌فردی، و شکل‌گیری تفکر انتقادی در نوجوان می‌شود، که این موارد خود می‌تواند، باعث ایجاد تعارض‌های متعدد نوجوان، با اطرافیانش ‌شود. رفتارهای های جنسی، و نگرش‌هایی که در دوره نوجوانی رخ می‌دهند، در رفتار، و فعالیّت‌های جنسی فرد، تأثیر عمده‌ای دارند؛

بنابراین، لازم است قبل از واردشدن به مرحله نوجوانی، والدین باتوجه ‌به فرهنگ خانوادگی‌شان، اطلاعاتی درباره جنبه‌های فرهنگی و محیطی، مراحل تغییرات فیزیکی، احساسات، رفتارهای جنسی، آداب ‌و رسوم مربوط به مسائل جنسی، گرایش‌های جنسیّتی، هنجارها و قوانین اجتماعی به فرزندان خود بدهند.

بلوغ و رفتارهای جنسی| صدای اوتیسم

مراحل رشد جنسی از دوران رشد تا بلوغ

رشد میل جنسی، از 3 تا 4 سالگی در سال‌هایی که با هویّت جنسی کودک مشخص شدند، شروع به رشد می‌کند. کودکان، شروع به درک معنای “من پسر هستم”، یا “من دختر هستم”، می‌کنند. کودکان در این سن، شروع به لمس‌ اندام‌های تناسلی خود می‌کند، و بدین شیوه پایه و اساس هویّت جنسی خود، و نقش جنسیّتی خود را، کشف می‌کنند.

این کودکان، در سن 5 سالگی تا 7 سالگی، با بازی‌کردن در نقش بزرگسالان، شروع به درک نقش مرد و زن، به کمک مشاهده والدین خود، و یا از طریق رسانه‌ها (تلویزیون، اینترنت، مجلات و غیره)، می‌کنند.

در سن 8 تا 12 سالگی، کودک قبل از بلوغ، شروع به تغییرات فیزیکی می‌کند، و چندین احساس متفاوت، همچون احساس گناه، سردرگمی و شرم را تجربه می‌کند.

تولید هورمون‌های جنسی، در سن 12 سالگی و بالاتر، باعث تغییرات جسمی، و عاطفی در کودکان، از جمله ویژگی‌های جنسی ثانویه، مانند رشد مو روی اندام‌های تناسلی، و همچنین بزرگ‌شدن سینه‌ها در دختران می‌کند.

در این دوران فرد علاقه و کنجکاوی بیشتری در مورد روابط جنسی دارد؛

در دوران بلوغ، که دوران شروع ساختن فانتزی‌های جنسی است، نوجوانان از این فانتزی‌ها، به‌عنوان راهی برای آماده‌سازی خود، با رابطه جنسی استفاده می‌کنند. برای درک نقش‌های جنسی در این سن، کنجکاوی در مورد مسائل جنسی، به‌سرعت در حال افزایش است؛ به‌همین دلیل نوجوان تلاش می‌کند، تا از شیوه‌های مختلف، مانند شروع استفاده از رسانه‌ها (اینترنت، ویدئو، تلویزیون و…)، بخشی از اطلاعات خود را کامل کند. در این دوران، به دلیل کنجکاوی، و تمایل نوجوان در مورد رفتارهای جنسی، او ممکن است از والدین، و دیگران خجالت بکشد، و نیازمند حریم خصوصی باشد. همچنین نوجوان، ممکن است برای تخلیه هیجانات، و کنجکاوی‌های خود، اقدام به خودارضایی کند.

مطلب پیشنهادی: سوءاستفاده جنسی در کودکان اوتیسم; چگونه از کودک خود در برابر آزار جنسی محافظت کنیم؟

همه‌ی این مراحل برای کودک اوتیسم نیز اتفّاق می‌افتد؛

امّا به دلیل شرایط خاص کودک اوتیسم، او با چالش‌های مختلف، و بیشتری روبه‌رو خواهد بود. برای کودک اوتیسم، درک صحیح قوانین اجتماعی، و هنجارهای مرتبط با این دوران، دشوار است. موانعی مانند نقص‌های کلامی کودک، و چالش‌ها، و مشکلاتی در درک روابط اجتماعی، به‌طوری‌که باعث ایجاد عدم توانایی تعامل، و سازگاری کودک اوتیسم، با محیط اطرافش می‌شود، می‌تواند این دوران پرچالش را برای کودک اوتیسم، حتی پیچیده‌تر کند.

برخی مطالعات نشان می‌دهند، که دوران بلوغ در کودکان اوتیسم، باعث بروز اضطراب، رفتارهای مخرب، و یا اختلالات رفتاری گوناگون می‌شود. باید توجه داشت، که در این دوران، فرد برای درک تمایلات جنسی خود به محیط خود، به‌ویژه والدین، خواهر و برادر خود توجه می‌کند.

باتوجه ‌به این‌که آموزش‌دادن موارد و نکات جنسی، به کودک اوتیسم دشوارتر است، و ممکن است برای نوجوان اوتیسم، درک هنجارها، و قواعد اجتماعی و فرهنگی کمی سخت باشد، گاهی دیگران، برخی از رفتارهای جنسی، مانند بوسیدن افراد غریبه، نعوظ و برانگیختگی، نمایش اندام تناسلی و سینه‌ها، خودارضایی در مکان های عمومی، و یا عشق ورزیدن نامناسب در کودکان، و نوجوانان اوتیسم را، به عنوان انحراف جنسی یاد کنند. با این‌حال درمانگران، و والدین باید بدانند، که با اموزش مناسب، و به موقع می‌توان، بخشی از این مشکلات را کنترل کرد، و به کودک درباره‌ی این دوران، و تغییرات آن آگاهی داد.

برخی از رفتارهای جنسی کودکان اوتیسم

نوجوانی و آموزش مسائل جنسی| صدای اوتیسم

برخی از رفتارهای جنسی پرتکرار، و متداول در کودک اوتیسم، که ممکن است به دلیل عدم آگاهی، و آموزش نوجوان از این دوران باشد:

  1. به طور مداوم اندام تناسلی، یا پایین بدن خود را نشان می دهد.
  2. اندام تناسلی خود را، در ملاء عام لمس می کند، یا کسی را که دوست دارد دنبال می کند، یا مرتباً با او تماس می گیرد.
  3. مجبور کردن کودک دیگر، در انجام عمل جنسی
  4. خودارضایی در مکان های عمومی

این شرایط می‌توانند کودک، و والدین او را دچار چالش کند. نقش والدین، و مربیان در آموزش بلوغ به کودک، بسیار اهمیّت دارد، تا رفتارهای جنسی را بیاموزد؛ آموزش فردی، و تمرین کودک، باید از سنین پایین، به شکلی در دسترس آغاز شود. توسعه مهارت‌های اجتماعی نیز، قبل از آموزش جنسی، مهّم و کاربردی است. با این‌حال باید بدانیم که، برخی از رفتارهای جنسی کودکان اوتیسم، ممکن است مربوط به مسائل حسی، و مشکلات در نظریه ذهن او، باشد.

 

مشکلات حسی

یکی از مهم‌ترین مسائل کودکان اوتیسم، مشکلات حسی است. اگر کودک اوتیسم، دچار کم‌حسی، و یا بیش‌حسی است، یعنی حواس هماهنگ با هم کار نمی‌کنند، و یک دید منسجم، از جهان به کودک نمی‌دهند. به همین دلیل است که، گاهی برخی از رفتارهای کودک اوتیسم، در نظر دیگران ناهنجار به نظر می‌رسد؛ مثلاً فردی با بوکردن افراد، از نزدیک آن‌ها را حس می‌کند، و می‌تواند آنها را بشناسد، و در حضور آنها احساس راحتی کند.

ممکن است در دوران بلوغ، فرد اوتیسم، به دلیل داشتن اضطراب، شروع به خودارضایی کند. او با این کار، احساس رهایی و رضایت می‌کند، و از این طریق اضطرابش را کنترل می‌کند؛ بنابراین، خودارضایی در این فرد، رفتاری اجباری، و تکراری است، که باعث آرامش، و کنترل فرد در مقابل دنیایی خصمانه، خارج از کنترل، و غیرقابل‌ پیش‌بینی می‌شود.

نظریه ذهن

بارون کوهن و همکارانش، اوّلین مقاله خود را، با عنوان “آیا کودکان اوتیسم نظریه ذهن دارند”، منتشر کردند، و در آن نتایج پژوهش‌های خود، درباره‌ی نظریه ذهن، و کودکان اوتیسم ارائه کردند. نظریه ذهن، به توانایی درک افراد دیگر، از طریق نسبت‌دادن حالات ذهنی به آن‌ها (حدس‌زدن آنچه در ذهن دیگران می‌گذرد)، گفته می‌شود. این موضوع، شامل آگاهی از آن است، که حالات ذهنی دیگران چگونه بوده، و می‌تواند متفاوت از خود فرد باشد.

این حالات ذهنی، شامل باورها، تمایلات، نیّت‌ها، عواطف و افکار خود و دیگران است. داشتن یک نظریه ذهن مناسب، برای موفقیّت در تعاملات اجتماعی روزمره، انسان ضروری است. زیرا که  افراد هنگام تحلیل، قضاوت، و استنباط رفتار دیگران، از چنین توانمندی در خود، استفاده می‌کنند. برخی از افراد اوتیسم، به دلیل داشتن نظریه ذهن ضعیف، ممکن است در دوران کودکی، و بلوغ دچار سو استفاده‌های جنسی شوند.

در چنین شرایطی، همواره آگاهی، آموزش، و مداخلات درمانی مناسب، می‌تواند از بروز اتفاقات تلخ، و ناخوشایند، برای افراد با اختلال طیف اوتیسم، جلوگیری کند، و همچنین، سبب ایجاد شرایط قابل‌پیش‌بینی، و مناسبی، برای نوجوان اوتیسم، و خانواده او شود.

 

دختران اوتیسم چه چیزی درباره بدن خود باید بدانند؟

یادگیری تفاوت بین پسران و دختران، چگونگی تغییر بدن همراه با رشد به کودکان اوتیسم، کمک می‌کند، تا برای بلوغ آماده شوند. نگاه‌کردن به تصاویر در کتاب‌ها، راه خوبی برای شروع است. وقتی به تصاویر نگاه می‌کنید، می‌توانید تفاوت‌های دختر و پسر را، به فرزندتان نشان دهید، می‌توانید در مورد تفاوت‌های بدن کودک، و بدن بزرگسال صحبت کنید، و عکس‌های خودتان در سنین مختلف را، برای نشان‌دادن تغییراتتان به کودک نشان دهید.

کودکان اوتیسم، برای تصور اینکه چگونه ممکن است چیزی در مورد آنها صدق کند، مشکل دارند، بنابراین صحبت در مورد بدن خود کودک می‌تواند کمک کند، به‌عنوان‌مثال: وقتی بزرگ‌تر شدی، مانند مامان سینه هایت رشد می کنند، و بزرگ می شوند. شناخت بدن، و درک حریم شخصی برای دختران اوتیسم، اهمیت زیادی دارد. زیرا آنها را ازخطراتی، مانند تعرض و تجاوز حفظ می کند.

قسمت‌های خصوصی و عمومی بدن

درک تفاوت بین بخش‌های عمومی و خصوصی بدن، برای کودکان اوتیسم، بسیار مهم است. این به کودکان کمک می‌کند، بفهمند چه کاری باید در محیط خصوصی، و چه‌کارهایی در محیط عمومی انجام شود. زمان حمام، زمان ایده‌آلی برای انجام این کار است. این فرصت را به شما می‌دهد، که در مورد اینکه چه زمانی برهنه بودن اشکالی ندارد، و چه زمانی باید لباس بپوشید صحبت کنید. برای مثال: برهنه بودن در حمام، یا دوش اشکالی ندارد، یا وقتی از اتاقم بیرون می‌آیم، باید لباس بپوشم. همچنین می‌توانید، از عروسک‌ها یا تصاویر برای کمک استفاده کنید.

در مورد اینکه چه‌کارهایی برای انجام عمومی خوب است، و چه‌کارهایی باید در خلوت انجام دهد، صحبت کنید. به‌عنوان‌مثال: وقتی به توالت می‌روم، باید در را ببندم. آموزش با استفاده از برنامه‌های دیداری، بسیار کمک‌کننده است به‌عنوان‌مثال: تصاویری از کودک خود داشته باشید، که به توالت می‌رود، و با دربسته از توالت استفاده می‌کند. سپس دست‌هایش را می‌شوید، و در نهایت دوباره در را باز می‌کند، و بیرون می‌آید. برنامه دیداری را در جایی نگه دارید، که به‌راحتی در دید کودک باشد. مانند: کنار روشویی حمام.

 

قسمت های خصوصی و عمومی بدن| صدای اوتیسم

حریم شخصی و لمس خوب و بد

حریم خصوصی، محدودیت‌ها و قوانینی درباره نحوه رفتار ما با دیگران، و نحوه رفتار دیگران با ما است. حریم خصوصی، شامل: قوانینی در خصوص انواع لمس است. «لمس خوب» و «لمس بد»، می‌توانند راه‌های مفیدی، برای توضیح این قوانین، به دختران اوتیسم باشند.

لمس، بسته به موقعیت، می‌تواند خوب یا بد باشد. به‌عنوان‌مثال: پزشک کودک، برای معاینه می‌تواند، تمام اعضای بدن کودک را بررسی کند. در آغوش گرفتن یک هم‌کلاسی خوب است، اما در آغوش گرفتن یک غریبه خوب نیست. یک قانون کلی باید وجود داشته باشد، که هیچ فردی اعم از کوچک و بزرگ، نباید بدون دلیل موجه، به اندام تناسلی کودک، که بخش خصوصی بدن او است، دست بزند. حتی پزشک هم، هنگامی که الزام وجود دارد، می‌تواند جاهای خصوصی را معاینه کند.

حمایت‌های دیداری، می‌توانند به شما در توضیح این تفاوت‌ها، کمک کنند. به‌عنوان‌مثال: می‌توانید از تصویری از در آغوش گرفتن یک دوست، با تیک سبز، و تصویری از در آغوش گرفتن یک غریبه، با ضربدر قرمز، استفاده کنید. و عکس‌های واضح، از رفتار مناسب و لمس‌کردن نیز، می‌توانند به شما کمک کنند.

پس از آموزش لمس خوب و بد، لمس ناخواسته را هم، به کودک آموزش دهید. کودک دوست ندارد، برخی افراد او را در آغوش بگیرند، و لمس کنند؛ بنابراین نه گفتن را به کودک آموزش دهید، و اگر کودک کلام ندارد، به او آموزش دهید، از علامت دست به معنا (نه گفتن)، به افراد نشان دهد. گاهی اوقات اطرافیان کودک ناراحت می‌شوند، و این رفتار را یک توهین تلقی می‌کنند. حتماً در این مواقع به افراد، دلیل رفتار کودک را توضیح دهید.

روش‌هایی برای آموزش اعضای بدن به کودکان اوتیسم:

هنگام انجام کارهای روزمره، می‌توانید آموزش را شروع کنید به‌عنوان‌مثال: زمانی که کودک شما در حال حمام‌کردن است، یا زمانی که به او کمک می‌کنید لباس بپوشد، زمان خوبی برای آموزش نام اعضای بدن است.

  • کتاب های آموزشی:

    با استفاده از تصاویر کتاب های آموزشی، به کودک نام اعضای بدن، و درک تفاوت‌های پسر و دختر، آموزش دهید.

  • شعر بخوانید:

    راهی سرگرم‌کننده، برای کودکان، برای یادگیری اعضای بدن هستند.

  • بازی کنید:

    می‌توانید نام‌ اعضای بدن را، به بازی‌ای اضافه کنید، که فرزندتان از آن لذت می‌برد. مانند: غلغلک‌دادن. برای مثال: حالا انگشتان پاهایت را، قلقلک خواهم داد.

  • از عروسک‌هایی با اعضای بدن واقعی استفاده کنید:

    وقتی با کودک خود بازی می‌کنید می‌توانید اعضای بدن را نام ببرید.

  • یک تصویر را رنگ‌آمیزی کنید:

    کودک از رنگ‌آمیزی تصاویر؛ یا نقاشی قسمت‌های مختلف بدن؛ لذت می‌برد. درحالی‌که آنها را با هم برچسب‌گذاری می‌کنید. استفاده از برنامه‌های دیداری و تعریف داستان‌های اجتماعی بسیار مفید است.