اولین علائم اوتیسم: چک‌لیستی برای کودکان دبستانی

علائم اوتیسم در کودکان عملکرد بالا که به سن دبستان می‌رسند، ضعیف‌تر است. مدرسه محیط شلوغی برای کودکان است. در محیط مدرسه اطلاعات شفاهی زیادی برای پردازش وجود دارد. کودکان با یکدیگر تعامل می‌کنند فعالیت‌های فیزیکی شدید مانند بازی فوتبال در زمین‌بازی، مذاکره کودکان با یکدیگر، صداها، بوها و صداهای مختلفی برای پردازش وجود دارد.

برای برخی از کودکان به‌ویژه آنهایی که در طیف اوتیسم قرار دارند این تجربیات می‌تواند چالش‌برانگیز و گاهی طاقت‌فرسا باشد. برخی از کودکان در طیف اوتیسم اغلب در دوران دبستان ویژگی‌های ارتباطی، تعامل اجتماعی و رفتاری متفاوتی با همسالان خود دارند. کودکان اوتیسم در ایجاد دوستی، شرکت در گفتگو یا یافتن علایق مشترک با کودکان دیگر چالش دارند.

 

علائم اوتیسم در کودکان و نوجوانان با محدوده عملکردی بالا

در کودکانی که به سن پنج‌سالگی و یا نوجوانی می‌رسند و عملکرد بالاتری دارند و به‌نوعی علائم اوتیسم در آنها ضعیف‌تر است رفتارهای متفاوتی را می‌توان مشاهده کرد. در ادامه به برخی از مهم‌ترین آنها اشاره شده است:

  • طیف محدودی از علایق یا وسواس‌های خود را نسبت به موضوعات خاص گسترش می‌دهند.
  • درگیر رفتارهای تکراری مانند حرکت پروانه­ای دست می‌شوند.
  • تماس چشمی برقرار نمی‌کنند.
  • در تعاملات اجتماعی مشکل ‌دارند.
  • احساسات دیگران یا خودشان را درک نمی‌کنند.
  • ترجیح می‌دهند بیشتر اوقات خود را به‌تنهایی سپری کنند.
  • از تماس فیزیکی خودداری می‌کنند.
  • الگوهای غیرعادی برای خوابیدن نشان می‌دهند.
  • از زبان رسمی به‌جای زبان عامیانه برای ارتباط با هم‌سن‌های خود استفاده می‌کنند.
  • به روال‌ها و قوانین اهمیت زیادی می‌دهند.
  • برای غذاها، لباس‌ها یا اشیا خاص ترجیحات قوی و منحصربه‌فردی را نشان می‌دهند.

 

علائم اوتیسم در کودکان و نوجوانان با محدوده عملکردی پایین

برای کودکانی که علائم اوتیسم در آنها شدیدتر است و محدوده عملکردی پایین‌تری دارند علائم اوتیسم در این محدوده سنی متفاوت‌تر بروز می‌کند. برخی از این نشان‌ها را می‌توان در قالب موارد زیر مشاهده کرد:

اصلاً از گفتار استفاده نمی‌کنند.

از تغییرات روتین به‌شدت مضطرب می‌شوند.

رفتار چالش‌برانگیز از خود نشان می‌دهند، مانند پرخاشگری یا کوبیدن سر به دیوار.

برای زندگی روزمره، مانند حمام‌کردن و لباس پوشیدن، به کمک نیاز دارند.

درگیر رفتارهای تکراری، مانند چرخاندن بالاتنه می‌شوند.

بر قوانین و روال‌ها اصرار می‌کنند.

ترجیحات سفت و سختی برای غذاها، لباس‌ها یا اشیا خاص ایجاد می‌کنند.

نیاز به رژیم‌های غذایی تخصصی دارند.

در 25 تا 50 درصد موارد، اوتیسم در کودکان باعث می‌شود که کودک ارتباط کلامی را توسعه ندهد. به‌ندرت پیش می‌آید که ارتباط کلامی با تأخیر و بعد از پنج‌سالگی ایجاد شود. به‌ این‌ ترتیب، بخش قابل‌ توجهی از کودکان اوتیسم، به نوجوانان و افراد بزرگسالی تبدیل می‌شوند که توانایی تکلم را تا حدود زیادی ندارند.

ارزیابی نشانه‌های اولیه اتیسم در کودکان ابتدایی

 

علائم و خصوصیات

نشانه‌های مختلفی می‌توانند کودک را در طیف اوتیسم قرار دهند که شامل طیفی از رفتارهای انسانی، ارتباطات و تعامل اجتماعی، پردازش‌های محدود، تکراری و مشکلات حسی می‌شوند. البته اینها برخی از علائم و ویژگی‌های رایج اوتیسم است. به یاد داشته باشید، فقط یک متخصص واجد شرایط ارزیابی اوتیسم را تشخیص می‌دهد.

 

علائم روابط اجتماعی

کودکان در این طیف اغلب در موقعیت‌های اجتماعی به طور متفاوتی ارتباط برقرار می‌کنند. این تفاوت‌ها کلامی یا غیرکلامی است.

کودک اوتیسم در مکالمه مشکل دارند برخی از کودکان در پاسخ‌دادن به سؤالات مربوط به خود، مشکل دارند. خواندن نشانه‌های اجتماعی غیرکلامی مانند زبان بدن، طعنه و تمسخر برایشان سخت است. مثلا کودک شاید متوجه نشود که کودک دیگری با طعنه او را مسخره می‌کند، یا حالات چهره کودک دیگری که نشان‌دهنده غم یا عصبانیت است را نمی‌فهمد. آنها همچنین در قوانین نانوشته دوستی و رعایت نوبت مشکل دارند. در دوست‌یابی کودکان کم‌سن را به همسالان خود ترجیح می‌دهند. در پیروی از قوانین سخت‌گیر هستند و انعطاف در ارتباط ندارند. برقراری و استفاده از تماس چشمی مشکل دارند. از گفتار به روش‌های غیرمعمول استفاده می‌کنند. تن صدایشان یکنواخت است و با لهجه خاص یا خیلی درست و رسمی صحبت می‌کنند یا اصلاً صحبت نمی‌کنند. دنبال‌کردن دستورالعمل‌های یک یا دومرحله‌ای برایشان سخت است. حالات چهره نامتناسب یا ابراز احساسات کمی را نشان می‌دهند. بازی انفرادی را به‌جای همراهی با دیگران ترجیح می‌دهند.

دوستان کمی دارند یا اصلاً دوستی ندارند.

مفهوم فضای شخصی را به‌سختی درک می‌کنند از نظر فیزیکی بسیار به دیگران نزدیک شوید.

 

علائم رفتاری در کودکان اوتیسم

کودکان در طیف اوتیسم اغلب رفتارهای منحصربه‌فردی از خود نشان می‌دهند.

نسبت به سرگرمی‌ها یا اشیاء غیرمعمول وسواس دارند. مثلا آنها با وسواس نتایج بازی‌های بسکتبال را حفظ می‌کنند؛ اما هیچ علاقه‌ای به خود بازی ندارند. یا شماره پلاک خودروها را حفظ می‌کنند. یک اسباب‌بازی خاص را با خود در همه‌جا حمل کنند. رفتارهای تکراری، ردیف‌کردن یا چیدن اسباب‌بازی‌ها به روشی خاص از دیگر رفتارهای رایج آنها است. به عادت‌های روزانه پایبندند و در تغییرات زندگی روزمره مقاومت دارند.

نسبت به تجربیات حسی بسیار حساس هستند. مثلا آنها از پوشیدن هر چیزی که بافت زبر دارد بیزارند. از صداهای بلند اذیت می‌شوند و گوش‌های خود را می‌گیرند. یا فقط می‌خواهند غذاهایی با بافت خاصی بخورند. گاهی اوقات اگر کودک در معرض حواس بیش‌ازحد شود، دچار به‌هم‌ریختگی می‌شود. کودکانی که مشکلات کم‌حسی دارند نشانه‌هایی مانند: روشن نگه‌داشتن بخاری در زمانی که هوا بسیار گرم است از خود بروز می‌دهند یا کودک به درد، بریدگی و خون‌ریزی واکنش نشان نمی‌دهد. حرکات غیرمعمول بدن شامل تکان‌دادن مکرر بدن، تکان‌دادن دست یا کف‌زدن است. صداهای غیرمعمول کودک نیز از آن جمله است. مثل اینکه مکرراً جیغ بزند، غرغر کند یا گلوی خود را صاف کند. اگر موقعیت اجتماعی جدیدی را تجربه کنند، احساس اضطراب یا ناراحتی می‌کنند. الگوهای خواب منحصربه‌فردی دارند، مثل بیدارشدن مکرر در ساعت معینی هر شب، یا بیداری طولانی مدت، پس از رفتن به رختخواب. همچنین اگر احساس ناراحتی دارند مقاومت می‌کنند یا از رفتن به مدرسه امتناع می‌کنند.

توجه داشته باشید برای ارزیابی دقیق به متخصص مراجعه کنید.